Het Nederlandse jeugdstelsel vindt zijn oorsprong aan het begin van de vorige eeuw, in een tijd met andere maatschappelijke verhoudingen en opvattingen over overheidsingrijpen in het gezinsleven. Inmiddels is de samenleving ingrijpend veranderd, terwijl het stelsel in de kern grotendeels hetzelfde is gebleven. Tegelijkertijd groeit de kritiek: het systeem functioneert onvoldoende en sluit niet meer aan bij hedendaagse opvattingen over kinder- en mensenrechten. Vanuit internationaal verdragsrecht bezien ontstaan spanningen rond rechtsbescherming, proportionaliteit en legitimiteit van overheidsingrijpen.

In mijn bijdrage wordt een samenvattende terugblik gegeven op het ontstaan van het huidige jeugdstelsel en worden de belangrijkste juridisch-inhoudelijke knelpunten geduid. Daarbij wordt expliciet de verbinding gelegd tussen praktijk en wetenschap, mede vanuit ervaring als kinderrechter en betrokkenheid bij de staatscommissie die adviseert over de regulering van overheidsingrijpen in het privé- en gezinsleven.

Mijn bijdrage richt zich niet op systeemkritiek als zodanig, maar op de vraag hoe het juridisch wél kan en moet, in het licht van actuele ontwikkelingen en het zogenoemde toekomstscenario. Daarbij wordt betoogd dat een stelselherziening op zichzelf geen oplossing biedt voor onderliggende maatschappelijke vraagstukken. Werkelijke verbetering vraagt om een bredere benadering, met nadruk op het terugdringen van marginalisatie en armoedeproblematiek, en een herijking van dominante verklaringsmodellen, zoals de (te) sterke focus op ex-partnerproblematiek.

Leerdoelen:

• Inzicht in de historische ontwikkeling van het jeugdstelsel en de huidige juridisch-verdragsrechtelijke knelpunten.
• Bewustwording van de beperkingen van enkel een stelselherziening als oplossing en van het belang van bredere maatschappelijke factoren zoals armoede en marginalisatie.

“Waarom zouden we eigenlijk nog meedoen aan een systeem waar zoveel mensen ongelukkig van worden?” Dit is een vraag die steeds meer jongeren hardop stellen. Niet om lastig te doen. Niet omdat ze lui of verwend zijn. Maar omdat Gen Z feilloos aanvoelt waar woorden en werkelijkheid uit elkaar zijn gegroeid.

In deze keynote neemt Stephen van der Leij je mee in de leefwereld van een generatie die opgroeit in een tijd van overprikkeling, prestatiedruk en een eindeloze stroom aan verwachtingen. Een generatie die minder onder de indruk is van autoriteit, maar des te meer verlangt naar echtheid, verbinding en betekenis.

Aan de hand van persoonlijke verhalen, ontmoetingen met jongeren en confronterende praktijkvoorbeelden laat Stephen zien dat veel gedrag waar wij ons zorgen over maken, eigenlijk een taal is geworden. Een taal van stress, twijfel, eenzaamheid en verlangen naar gezien worden.

Deze sessie gaat niet over hoe we Gen Z moeten “fixen”. Het gaat over de vraag wat er gebeurt wanneer wij stoppen met alleen zenden, oplossen en oordelen en weer leren luisteren, vertragen en samen oplopen.

Want misschien zijn de vragen van deze generatie niet het probleem. Misschien zijn ze een spiegel.

Leerdoelen

• Bewustwording hoe de confronterende vragen van Gen Z een spiegel zijn voor onze samenleving, zorg en onderwijs.
• Ontdekken hoe je deze generatie verder helpt door andere soorten aanpak dan alleen oplossingsgericht werken.